Chiến dịch tình báo mở đầu cuộc chiến ở Iran

Nỗ lực phối hợp tình báo chưa từng có giữa Mỹ và Israel được cho là một động lực quan trọng khiến hai nước tự tin phát động chiến dịch tập kích Iran.

Trước khi khu phức hợp của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei hứng loạt tên lửa trong chiến dịch tập kích do Mỹ - Israel tiến hành, ông có lẽ là người bị theo dõi sát sao nhất thế giới.

Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và Mossad của Israel đã dành nhiều năm phân tích mọi di biến động của ông cùng đoàn tùy tùng và cả những quan chức Iran báo cáo trực tiếp cho ông. Sự hợp tác giữa hai cơ quan tình báo hàng đầu thế giới đã khơi mào cho chiến dịch tập kích dữ dội chưa từng thấy vào Iran.

Hợp tác tình báo chưa từng có giữa Mỹ và Israel

Theo các nguồn thạo tin, xuyên suốt quá trình chuẩn bị cho cuộc chiến lẫn đòn tập kích hạ sát ông Khamenei, các cơ quan tình báo Mỹ và Israel đã hợp tác ở mức độ đáng kinh ngạc.

Dù là những đồng minh thân cận, thông thường, họ vẫn khá thận trọng trong việc chia sẻ năng lực tình báo đặc biệt của mình. Nhưng năm ngoái, lần đầu tiên phía Mỹ đã cấp cho Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) quyền truy cập trực tiếp vào dữ liệu vệ tinh giám sát thời gian thực, thay vì chỉ cung cấp thông tin theo từng sự việc cụ thể như trước đây. Israel cũng sở hữu vệ tinh riêng, nhưng khả năng bao phủ còn hạn chế.

"Thật không thể tin được, lần đầu tiên chúng tôi có thể quan sát ngay tại trụ sở của mình những gì người Mỹ đang nhìn thấy cùng lúc", một sĩ quan tình báo Israel nói.

Khói bốc lên sau một vụ nổ tại thủ đô Tehran, Iran, ngày 5/3. Ảnh: Reuters

Nhờ các dữ liệu CIA thu thập được, cũng như những thông tin được tuồn cho Mossad, tình báo hai nước biết rằng Lãnh tụ Tối cao Iran và các quan chức cấp cao nước này thường tổ chức các cuộc họp ở Tehran vào sáng thứ Bảy hàng tuần, thời điểm bắt đầu tuần làm việc mới ở Iran.

Theo các quan chức cấp cao Mỹ và Israel, sau khi vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran kết thúc hôm 17/2 mà không đạt được tiến triển đáng kể nào, các nhà hoạch định quân sự Mỹ - Israel đã sẵn sàng phát động các cuộc không kích vào sáng thứ bảy, ngày 21/2. Tuy nhiên, lệnh tấn công cuối cùng không được đưa ra.

Các quan chức Mỹ và Israel cho biết một lý do quan trọng dẫn đến quyết định này là thời tiết khu vực khi đó tương đối xấu. Một quan chức Israel khác cho hay việc trì hoãn chủ yếu do phía Mỹ yêu cầu. Họ muốn có thêm thời gian để đảm bảo quân đội hai nước có thể phối hợp nhịp nhàng nhất trong khả năng khi phát động chiến dịch hiệp đồng.

Trong khi đó, một quan chức chính quyền Mỹ thừa nhận đúng là có vấn đề về thời tiết nhưng phía Israel mới là bên quan tâm tới yếu tố này.

Quyết định trì hoãn đã cho Tổng thống Mỹ Donald Trump thêm thời gian lựa chọn giữa hai con đường song song là ngoại giao và vũ lực, những phương án mà ông đã cân nhắc gần hai tháng qua.

Trong những ngày sau đó, các quan chức tình báo Mỹ và Israel luôn lo ngại về khả năng ông Khamenei sẽ rời nơi ở xuống hầm trú ẩn dưới lòng đất.

Trước lực lượng Mỹ đông đảo đang tập trung gần Iran lúc bấy giờ, các quan chức Tehran đã cố gắng thuyết phục ông Khamenei chuyển vào hầm trú ẩn dưới lòng đất, nhưng Lãnh tụ Tối cao Iran cuối cùng vẫn quyết định triệu tập cuộc họp tiếp theo vào ngày 28/2 trong tòa nhà trên mặt đất ở trung tâm Tehran.

Một quan chức cấp cao chính quyền Mỹ cho hay họ khá ngạc nhiên khi Lãnh tụ Tối cao Iran không rút xuống hầm ngầm như lời khuyên của các cố vấn.

Thời khắc quyết định

Tình báo Mỹ và Israel xác định cuộc họp sáng 28/2 là thời điểm phù hợp nhất để tiến hành đòn tập kích. Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter cho hay có hai cuộc họp riêng biệt nằm trong tầm ngắm, cả hai đều tập trung vào các phương án đối phó làn sóng biểu tình ở Iran.

Theo một quan chức cấp cao Israel, đợt không kích mở màn không chỉ nhắm vào Lãnh tụ Khamenei mà còn cả các con trai ông cùng nhiều quan chức cấp cao Iran khác.

Israel và Mỹ lo ngại các điệp viên Iran sẽ biết trước cuộc tấn công sắp diễn ra. Vì thế, vào buổi tối trước cuộc tập kích, các tướng lĩnh Israel đã trở về nhà, sau đó sử dụng những chiếc xe khác để di chuyển đến trụ sở, nhằm che mắt tình báo đối phương.

Tình báo Israel và các đối tác Mỹ thậm chí còn tìm cách "phát đi tín hiệu rằng không có cuộc tấn công nào sắp xảy ra, nhằm khiến ông Khamenei cùng những người khác cảm thấy an toàn".

Mỹ vẫn tiếp tục đàm phán với Iran cho đến 36 tiếng trước khi không kích, thậm chí còn lên kế hoạch cho các cuộc thảo luận tiếp theo. Trước cuộc xung đột 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã sơ tán những căn cứ quan trọng.

Lần này, họ không làm vậy, chỉ bất ngờ ra tay vào thời khắc quyết định. Khoảng 9h sáng 28/2, khi ông Khamenei cùng các cố vấn bắt đầu cuộc họp định kỳ, chiến đấu cơ Israel cũng được lệnh khai hỏa tên lửa.

Đòn tập kích đã khiến toàn bộ hệ thống phòng không Iran bất ngờ. Khu phức hợp của ông Khamenei trúng 30 quả tên lửa và bị phá hủy hoàn toàn. Lãnh tụ Tối cao cùng loạt quan chức cấp cao Iran thiệt mạng ngay trong những đòn đánh đầu tiên của Israel.

Tranh cãi

Tiêu diệt đầu não từ lâu luôn là một phần cốt lõi trong mọi kế hoạch giao tranh. Israel đã chứng minh được khả năng này nhờ năng lực tình báo vượt trội. Tuy nhiên, ngay cả khi thành công và gây chấn động, hệ quả chính trị lâu dài của những hành động như vậy vẫn là một dấu hỏi lớn.

Tổng thống Trump dường như cũng tin rằng nhắm vào đầu não đối phương là phương án hành động sẽ giúp nhanh chóng khép lại cuộc chiến. Các sĩ quan Israel mô tả đòn tập kích sáng 28/2 là "cơ hội tác chiến quý giá" giúp loại bỏ giới lãnh đạo hiện tại ở Iran và mở đường cho những người kế nhiệm sẵn sàng nhượng bộ hơn.

Nhưng các vụ ám sát lãnh đạo vẫn gây tranh cãi gay gắt và kết quả thường không chắc chắn.

Israel từng nhiều lần hạ sát lãnh đạo các tổ chức vũ trang, thậm chí xóa sổ cả một thế hệ lãnh đạo Hamas, trong đó có cả người sáng lập Ahmed Yassin, nhưng lực lượng này vẫn tồn tại và đủ sức tấn công Israel, đỉnh điểm là cuộc đột kích ngày 7/10/2023.

Năm 1992, trực thăng tấn công Israel đã hạ sát thủ lĩnh Hezbollah Abbas Musawi, nhưng sau đó vị trí dẫn dắt tổ chức được thay thế bởi Hassan Nasrallah, một thủ lĩnh có năng lực vượt trội hơn nhiều. Trong 3 thập kỷ tiếp theo, Nasrallah đã biến Hezbollah thành lực lượng chi phối chính trường Lebanon và đe dọa Israel bằng kho vũ khí đáng gờm.

Việc hạ sát lãnh đạo một quốc gia còn đẩy rủi ro lên cao hơn. Cái chết của Lãnh tụ Iran đã không thể mang lại kết quả nhanh chóng và dứt khoát như Tổng thống Trump mong muốn, bởi thực tế là cả Tel Aviv và Washington dường như đều chưa tính toán được những bước tiếp theo và ai sẽ thay thế ông Khamenei.

Bên cạnh đó, hiện có khá nhiều tranh cãi liên quan tới cuộc đàm phán cuối giữa Mỹ và Israel ở Geneva ngày 26/2. Theo một quan chức Israel, nó thực chất chỉ nhằm kéo dài thời gian cho đến ngày tấn công, khiến Iran tin rằng Mỹ vẫn ưu tiên ngoại giao.

Nhưng người khác lại khẳng định các cuộc đàm phán vẫn thực chất. Nếu Washington thấy có tiến triển rõ rệt tại Geneva, ông Trump sẵn sàng hoãn cuộc tấn công thêm lần nữa.

Một địa điểm tưởng niệm cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei trên đường phố tại Tehran hôm 4/3. Ảnh: Reuters

Hai quan chức Mỹ cũng bác bỏ nhận định cho rằng các cuộc đàm phán tại Geneva chỉ là đòn hỏa mù. Họ cho hay dù các đặc phái viên Mỹ là Jared Kushner và Steve Witkoff rất hoài nghi về khả năng đạt được thỏa thuận, họ không "diễn kịch" để đánh lừa phía Iran.

Khi phiên họp sáng 26/2 kết thúc, Kushner và Witkoff đã quay lại với đề xuất cuối cùng từ phía Mỹ, gồm yêu cầu Iran dừng làm giàu uranium trong 10 năm, sau đó chỉ được duy trì năng lực làm giàu ở mức tượng trưng. Mỹ còn đề nghị cung cấp miễn phí nhiên liệu hạt nhân cho Iran để phục vụ các nhu cầu dân sự.

Một quan chức Mỹ khác cho biết đội ngũ của ông Trump đã nói "rất rõ ràng" về việc sẽ sử dụng vũ lực nếu Iran không chấp nhận thỏa thuận. Nhưng phía Iran đã kiên quyết từ chối lời đề nghị này.

Kushner và Witkoff báo cáo lại với ông Trump. Tổng thống sau đó đã ra lệnh kích hoạt guồng máy quân sự Mỹ.

"Thực sự đã có một nỗ lực phối hợp để thúc đẩy đàm phán thiện chí... Nhưng cuối cùng, không có kết quả nào đạt được. Trong khi đó, các nguồn lực của chúng tôi đã sẵn sàng. Vì vậy, Tổng thống quyết định tấn công", một quan chức Mỹ tiết lộ.

Vũ Hoàng (Theo Economist, Axios, AFP, Reuters)