Cuộc đấu trí của Thủ tướng Đan Mạch với ông Trump về Greenland

Bằng lập trường kiên định kết hợp ngoại giao khéo léo, Thủ tướng Frederiksen đến nay đã thành công trong nỗ lực ngăn Tổng thống Trump kiểm soát Greenland.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen kể rằng thời học cấp ba, bà từng đối đầu với một nhóm thanh niên ngỗ nghịch trêu chọc trẻ em nhập cư. Mọi chuyện không diễn ra suôn sẻ. Bà đã bị đấm vào mặt.

Nhưng tuần trước, bà đã tránh được một "cú đấm", rất mạnh.

Sau những lời đe dọa leo thang về việc kiểm soát Greenland, hòn đảo tự trị của Đan Mạch, Tổng thống Mỹ Donald Trump có vẻ cuối cùng đã nhượng bộ.

Trong bài phát biểu trước Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, Thụy Sĩ, ông tuyên bố sẽ không dùng vũ lực để biến Greenland thành của Mỹ. Sau đó, ông cho biết mình và giới lãnh đạo NATO đã xây dựng được khung thỏa thuận tương lai nhằm làm hài lòng tất cả các bên, dù chưa rõ nội dung chi tiết ra sao.

Có nhiều yếu tố khiến ông Trump thay đổi suy nghĩ, như làn sóng phản đối ngày càng tăng từ quốc hội hay đà sụt giảm trên thị trường chứng khoán Mỹ, nhưng sách lược ứng phó của Thủ tướng Frederikse chắc chắn đã góp phần giúp ngăn chặn Tổng thống Mỹ thực hiện kế hoạch.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen trong chuyến thăm thủ phủ Nuuk của Greenland hôm 23/1. Ảnh: AFP

Cuộc đối đầu với ông Trump đã trở thành dấu ấn trong sự nghiệp lãnh đạo của bà Frederiksen. Mọi chuyện bắt đầu ngay từ những tuần đầu tiên bà nhậm chức vào năm 2019, khi bà trở thành người đứng đầu đảng Xã hội Dân chủ trung tả tại Đan Mạch ở tuổi 41.

Mùa hè năm đó, ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên đã ngỏ ý rằng Mỹ nên mua lại Greenland, hòn đảo là một phần của Đan Mạch hơn 300 năm qua. Bà Frederiksen ngay lập tức gạt đi và gọi ý tưởng của Tổng thống Mỹ là "vô lý", khiến ông Trump nổi giận hủy chuyến thăm đến Copenhagen và chỉ trích những phát biểu từ bà.

Nhưng dù sao, phản ứng quyết liệt của Thủ tướng Frederiksen đã giúp khép lại câu chuyện.

Tổng thống Trump đã khơi lại cuộc tranh cãi vào ngày 7/1/2025, ngay từ trước thời điểm nhậm chức nhiệm kỳ hai, khi lần đầu tiên tuyên bố không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland.

Cùng ngày, Donald Trump Jr., con trai cả của Tổng thống, đã có chuyến thăm chớp nhoáng đến Nuuk, thủ phủ Greenland, giữa mùa đông khắc nghiệt. Việc Trump Jr. xuất hiện đã thu hút một nhóm những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội ủng hộ Tổng thống Mỹ kéo đến hòn đảo và phân phát những tờ 100 USD, thổi bùng lên làn sóng phản đối gay gắt trong cộng đồng địa phương.

Tuần sau đó, bà Frederiksen có cuộc điện đàm căng thẳng với ông Trump. Theo các quan chức châu Âu am hiểu vấn đề, Tổng thống Mỹ đã chỉ trích bà suốt 45 phút.

Trong cuộc phỏng vấn với truyền thông Mỹ hồi mùa thu năm ngoái, bà không muốn nhắc lại cuộc gọi này. "Một cuộc điện đàm giữa hai đồng nghiệp thì phải đúng nghĩa là một cuộc điện đàm giữa hai đồng nghiệp", bà nói.

Khi phóng viên hỏi liệu bà có cảm thấy Tổng thống Trump đang gây sức ép vô lý về vấn đề Greenland hay không, Thủ tướng Frederiksen trả lời đầy khéo léo: "Ông ấy nói rất rõ những gì mình muốn", bà cho hay. "Vậy nên, tôi cũng thế".

Lập trường kiên định đó đã khiến bà trở nên khác biệt so với các lãnh đạo châu Âu khác khi đối phó với ông Trump. Điều này giúp bà nhận được ủng hộ lớn tại quê nhà. Những cuộc thăm dò dư luận ở Đan Mạch cho thấy đảng của bà đang trỗi dậy mạnh mẽ và bà đã sẵn sàng giành chiến thắng nhiệm kỳ thứ ba.

Những diễn biến dồn dập trong tuần qua cho thấy sự nhạy bén của Thủ tướng Frederiksen. Sau khi Tổng thống Trump tuyên bố vì không giành được giải Nobel Hòa bình nên sẽ từ bỏ nỗ lực hòa bình để tập trung vào mục tiêu kiểm soát Greenland, bà lập tức bắt tay vào hành động.

Nhiều người Đan Mạch lúc bấy giờ đã cam chịu và nghĩ rằng đất nước họ không thể làm được gì nhiều nếu ông Trump thực sự hành động để kiểm soát hòn đảo. Tuy nhiên, Thủ tướng đã vận động để điều quân từ liên minh các nước thiện chí, trong đó có Anh, Đức, Pháp và Iceland, đến Greenland. Bà kêu gọi châu Âu lên tiếng bảo vệ Đan Mạch và kiên quyết chống lại những lời đe dọa áp thuế từ ông Trump.

Chiến lược mạo hiểm của bà Frederiksen khi huy động quân đội và lực lượng hành pháp nước ngoài đến, dù chỉ là một nhóm nhỏ vài chục người với danh nghĩa tham gia diễn tập tại Bắc Cực, đã phát đi thông điệp rằng bất kỳ hành động quân sự nào từ ông Trump cũng sẽ trở nên "cực kỳ tồi tệ và khó lường", nhà bình luận chính trị Đan Mạch Bent Winther nhận định. "Ẩn ý của Thủ tướng Frederiksen là 'nếu muốn dùng vũ lực chiếm Greenland, ông sẽ phải còng tay cả các sĩ quan Anh, Pháp và Đức'".

Các cuộc đàm phán đang tiếp tục diễn ra. Thủ tướng Frederiksen hiện vừa phải cố gắng tìm cách làm rõ với Tổng thống Trump rằng Đan Mạch nhất định không nhượng bộ trong vấn đề Greenland vừa không khiến ông phẫn nộ đến mức đe dọa dùng vũ lực thêm một lần nữa.

Bà đã sớm ra dấu hiệu phản đối trước một trong những điều kiện mà ông Trump có vẻ đang cân nhắc: Thiết lập chủ quyền của Mỹ đối với các căn cứ quân sự trên đảo Greenland. Thủ tướng Frederiksen khẳng định chủ quyền vẫn là "lằn ranh đỏ".

Thủ tướng Frederiksen (trái) đứng cạnh Thủ tướng Đức Friedrich Merz khi hai người thực hiện nghi thức kết nối đèn biểu trưng tại Hội nghị Thượng đỉnh Biển Bắc ở Hamburg, Đức, hôm 26/1. Ảnh: AP

Winther, đồng tác giả cuốn tiểu sử về Thủ tướng Frederiksen xuất bản năm 2019, cho rằng phong thái tự tin điềm tĩnh và thiên hướng ủng hộ những người yếu thế của bà bắt nguồn từ truyền thống gia đình.

Cha bà, ông Flemming Frederiksen, là một người thiết kế in ấn, lãnh đạo công đoàn và thành viên tích cực của đảng Xã hội Dân chủ. Ông làm việc tại xưởng in của một tòa soạn báo trong giai đoạn chuyển đổi sang kỷ nguyên tự động hóa và đã đứng ra bảo vệ những công nhân có nguy cơ bị đào thải.

"Khi mọi người hỏi tôi rằng 'bà bắt đầu quan tâm đến chính trị từ khi nào?', tôi thực sự không biết phải trả lời ra sao", Thủ tướng Frederiksen cho hay. "Tôi chưa bao giờ không quan tâm tới chính trị".

Đảng chính trị đầu tiên bà Frederiksen gia nhập là chi hội thanh niên của Đại hội Dân tộc Phi (ANC). Bà sau đó nhanh chóng thăng tiến trong đoàn thanh niên của đảng Xã hội Dân chủ và giành được một ghế tại quốc hội Đan Mạch vào năm 2001. Winther mô tả khi ấy bà "tràn đầy tự tin đến lạ thường, kiểu tự tin mà người ta chỉ có khi còn rất trẻ".

Lúc bấy giờ, bà 24 tuổi. Với phong cách khác hẳn bây giờ, mặc đồ giản dị và tóc cắt ngắn, bà nhanh chóng tạo dựng được uy tín là một diễn giả mạnh mẽ, không ngại đối đầu với những bậc tiền bối trong đảng.

Nhiệm kỳ của bà gắn liền với những cuộc khủng hoảng. Trong đại dịch Covid-19, chính phủ Đan Mạch đã đột ngột ra lệnh tiêu hủy hàng triệu con chồn nuôi lấy lông do lo ngại chúng có thể làm lây lan virus. Đây là một quyết định gây tranh cãi và dẫn đến việc nhiều quan chức cấp cao bị mất chức.

Bà đã vượt qua cơn sóng gió này và cuối cùng được ghi nhận công lao là người đã dẫn dắt Đan Mạch đi qua những năm tháng dịch bệnh với tỷ lệ lây nhiễm tương đối thấp, trong khi vẫn duy trì các dịch vụ công hoạt động ổn định nhất có thể.

Sau khi Nga phát động chiến dịch ở Ukraine, Thủ tướng Frederiksen đã kêu gọi châu Âu hành động. Bà nằm trong số những lãnh đạo đầu tiên tại châu Âu cam kết viện trợ tiêm kích F-16 cho quân đội Ukraine và đẩy mạnh sản xuất vũ khí hỗ trợ Kiev.

Về nhập cư, bà đã áp đặt một số quy định về tị nạn khắt khe nhất châu Âu, trong đó có cả việc sử dụng những trại tị nạn ở nước thứ ba và chia cắt các gia đình. Những động thái này bị hàng loạt nhóm nhân quyền chỉ trích nhưng đã giúp giảm mạnh lượng người nhập cư vào Đan Mạch và củng cố vị thế chính trị của bà.

Hồi tháng 9 năm ngoái, bà đích thân đến Greenland để trực tiếp xin lỗi về một chương đau thương trong lịch sử vùng đất, khi các bác sĩ Đan Mạch từng cưỡng ép cả một thế hệ phụ nữ và trẻ em gái bản địa đặt dụng cụ tránh thai.

Hầu hết các nhà phân tích chính trị Đan Mạch đều đánh giá cao cách bà Frederiksen xử lý những vấn đề liên quan đến Greenland.

"Thật khó để tìm ra bất kỳ sai lầm lớn nào", Ulrik Pram Gad, học giả uy tín về Greenland, nhận định.

Gad cho biết khi Tổng thống Trump bắt đầu có những động thái quyết liệt đối với Greenland, Thủ tướng Frederiksen đã làm rất tốt việc "mượn lời người khác để phát đi thông điệp của chúng tôi" khi vận động các đồng minh châu Âu, như Anh, Pháp, cùng lên tiếng.

Bà Frederiksen còn thể hiện khả năng phản ứng linh hoạt khi vừa thể hiện lập trường kiên định về chủ quyền, vừa mềm mỏng xoa dịu ông Trump. Bà khẳng định một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của mình là giữ cho liên minh giữa châu Âu và Mỹ luôn vững mạnh hoặc ít nhất là nguyên vẹn. Gần đây nhất, vào năm 2024, bà khẳng định sẽ không để xuất hiện bất kỳ "kẽ hở nào" giữa hai bên.

Tuần trước, bà cho biết vẫn tin tưởng vào mối quan hệ chặt chẽ với Mỹ, đồng thời dẫn chứng về "lợi ích chung trong việc đảm bảo an ninh giữa hai nước".

Bà Frederiksen cùng người đứng đầu chính quyền lâm thời Greenland Mute Bourup Egede và thủ hiến Jens-Frederik Nielsen trên một con tàu của hải quân Đan Mạch tại Nuuk hồi tháng 4/2025. Ảnh: AFP

Bà khẳng định mình không thuộc nhóm những người châu Âu yêu mến nước Mỹ "chỉ vì Dallas hay những thứ tương tự". Dallas là bộ phim Mỹ ăn khách tại châu Âu, từng là biểu tượng cho sự giàu có, hào nhoáng và quyền lực mềm của Mỹ.

"Tôi không phải kiểu người như vậy", Thủ tướng Frederiksen nói, nhấn mạnh châu Âu biết ơn Mỹ vì vai trò của nước này trong Thế chiến II.

"Các bạn đã cứu chúng tôi, các bạn còn làm điều đó hết lần này đến lần khác", bà nói. "Vì vậy, tôi là sẽ làm mọi thứ trong khả năng để giữ chúng ta sát cánh bên nhau. Do đó, tôi không khơi mào xung đột. Tôi đang cố gắng giải quyết xung đột".

Vũ Hoàng (Theo AFP, Reuters, AP)