Hiếm gặp: Sáu hành tinh 'diễu hành' sau hoàng hôn cuối tháng 2

Dù các hành tinh không thực sự xếp thẳng hàng trong không gian, đây vẫn là dịp đặc biệt để người yêu thiên văn tại Việt Nam có thể quan sát cùng lúc nhiều "ngôi sao lang thang" của Hệ Mặt trời.

Những hành tinh nào sẽ xuất hiện?

Cuối tháng 2 này, bầu trời buổi tối sẽ trở nên "nhộn nhịp" hơn thường lệ khi sáu hành tinh cùng xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn sau khi Mặt trời lặn. Hiện tượng này thường được truyền thông quốc tế gọi là "diễu hành hành tinh".

Theo NASA, thời điểm thuận lợi nhất để quan sát hiện tượng trong năm nay rơi vào ngày 28-2, khi nhiều hành tinh nằm về cùng một phía so với Mặt trời và có thể quan sát từ Trái đất sau hoàng hôn. 

NASA lưu ý rằng đây không phải là sự "thẳng hàng" tuyệt đối trong không gian, mà là hiệu ứng quan sát do các hành tinh đều chuyển động gần trên cùng một mặt phẳng quỹ đạo, gọi là mặt phẳng hoàng đạo.

Theo Hãng tin AP, sáu hành tinh có thể xuất hiện trong cùng một khung trời gồm sao Thủy, sao Kim, sao Mộc, sao Thổ, sao Thiên Vương và sao Hải Vương. 

Trong số này, sao Kim và sao Mộc thường là hai vật thể sáng nổi bật nhất, dễ nhận ra bằng mắt thường. 

Sao Thổ và đôi khi cả sao Thủy cũng có thể nhìn thấy nếu điều kiện thời tiết thuận lợi và đường chân trời không bị che khuất. Tuy nhiên, sao Thiên Vương và sao Hải Vương mờ hơn đáng kể, cần ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ để quan sát.

Theo The Guardian, thời điểm quan sát lý tưởng là khoảng 30-60 phút sau khi Mặt trời lặn. Khi đó bầu trời đủ tối để các hành tinh lộ rõ, nhưng chúng vẫn chưa lặn xuống dưới đường chân trời. 

Người quan sát nên hướng về phía tây hoặc tây nam, nơi các hành tinh như sao Thủy và sao Kim xuất hiện gần chân trời, trong khi sao Mộc thường nằm cao hơn và sáng ổn định.

Ở Việt Nam, những người yêu thích thiên văn có thể quan sát hiện tượng này, tuy nhiên phù thuộc vào điều kiện thời tiết ở từng địa phương cụ thể.

Lưu ý gì khi quan sát?

Một điểm dễ gây hiểu nhầm là cụm từ "thẳng hàng". Theo NASA, các hành tinh không xếp thành một đường thẳng hoàn hảo trong không gian, mà chỉ xuất hiện gần nhau trên bầu trời khi nhìn từ Trái đất. 

Do các quỹ đạo của hành tinh đều nằm gần mặt phẳng hoàng đạo, nên khi nhiều hành tinh cùng ở về một phía so với Mặt trời, chúng sẽ trải dài dọc theo một cung cong trên bầu trời đêm.

Theo Newsweek, hiện tượng nhiều hành tinh xuất hiện cùng lúc không phải là điều chưa từng có, nhưng việc có đến 5-6 hành tinh có thể quan sát trong cùng một buổi tối là tương đối hiếm, chỉ diễn ra vài năm một lần. 

Yếu tố khiến sự kiện trở nên đáng chú ý không chỉ là số lượng hành tinh, mà còn ở chỗ nhiều trong số đó đủ sáng để nhìn bằng mắt thường.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh điều kiện quan sát đóng vai trò quyết định. Để tăng khả năng quan sát, người xem nên chọn nơi ít ô nhiễm ánh sáng, tránh ánh đèn đô thị và có tầm nhìn thoáng về phía tây. 

Bầu trời quang mây sẽ là lợi thế lớn, đặc biệt với sao Thủy, hành tinh thường xuất hiện rất thấp sát chân trời và nhanh chóng lặn xuống.

Ngoài ý nghĩa là một sự kiện thị giác, "diễu hành hành tinh" còn mang ý nghĩa kết nối con người hiện đại với truyền thống quan sát bầu trời từ hàng nghìn năm trước. 

Các nhà thiên văn cổ đại từng theo dõi bằng mắt thường chuyển động của các "ngôi sao lang thang", cũng là cách gọi xưa dành cho hành tinh, từ đó đặt nền móng cho khoa học thiên văn ngày nay.

Vào hầu hết các đêm trong năm, người quan sát vẫn có thể nhìn thấy ít nhất một hành tinh sáng trên bầu trời. Tuy nhiên, việc có thể đồng thời nhận diện nhiều hành tinh trong cùng một khoảng thời gian ngắn vẫn là trải nghiệm hiếm và đáng nhớ.