Loạt đảo chiến lược của Iran có thể bị nhắm đến trong chiến sự

Khi chiến sự bước sang tháng thứ hai, Mỹ dường như đang cân nhắc phương án nhắm đến các đảo chiến lược của Iran tại vùng Vịnh, nhằm tăng áp lực lên Tehran.

Sau nhiều tuần căng thẳng, Tổng thống Donald Trump hôm 23/3 thông báo Mỹ đang đàm phán với Iran để chấm dứt xung đột. Ông sau đó cho biết Washington tin rằng đang đàm phán với "đúng người" và nỗ lực diễn ra hiệu quả. Iran phủ nhận thông tin, nhưng diễn biến vẫn gieo hy vọng cho một giải pháp ngoại giao.

Song song với đó, nguồn thạo tin cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ đang nghiên cứu các kịch bản quân sự để "giáng đòn quyết định", có thể cân nhắc sử dụng nếu đàm phán thất bại hoặc eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa. Trong số này, Mỹ có thể nhắm đến kiểm soát các đảo chiến lược của Iran ở vịnh Ba Tư.

Lầu Năm Góc gần đây được cho là đã triển khai hàng nghìn lính thủy quân lục chiến và lính dù, lực lượng chuyên tác chiến đổ bộ, đến Trung Đông, cho thấy Washington dường như đang nhắm tới những chiến dịch đổ quân để chiếm các đảo có vai trò và vị thế quan trọng với Tehran.

Đảo Kharg nhìn từ vệ tinh. Ảnh: Google Earth

'Huyết mạch dầu mỏ' Kharg

Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách Hormuz hơn 480 km, có chiều dài chỉ 6 km và diện tích 20 km2. Khi ngành dầu mỏ bùng nổ những năm 1960, chính quyền Iran dưới thời vua Mohammad Reza Pahlavi đã phát triển Kharg thành một trong những cảng xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, với sự giúp đỡ từ công ty dầu mỏ Mỹ Amoco. Iran giai đoạn này vẫn là đối tác gần gũi với phương Tây.

Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua hòn đảo, phần lớn bán cho châu Á. Với nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng, Kharg được coi là "huyết mạch dầu mỏ" và mắt xích sống còn của Iran.

Tehran đã tìm cách đa dạng hóa xuất khẩu, như mở thêm cảng Jask ở bờ biển vịnh Oman, tây nam Iran, vào năm 2021, nhưng Kharg vẫn giữ vai trò thiết yếu với nước này. "Hòn đảo là trụ cột kinh tế, nguồn thu quan trọng cho Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC)", ngân hàng đầu tư JP Morgan của Mỹ nhận định.

Lực lượng Mỹ ngày 13/3 không kích đảo Kharg, nhắm vào khoảng 90 mục tiêu quân sự tại đây, trong đó có kho chứa thủy lôi, hầm tên lửa và nhiều cơ sở khác. Tổng thống Trump mô tả Kharg là "viên ngọc quý" của Iran, tuyên bố hạ tầng năng lượng tại đây vẫn nguyên vẹn sau chiến dịch.

Tổng thống Trump đã để ngỏ khả năng chiếm Kharg nhằm gia tăng sức ép với Iran, từ đó buộc Tehran mở cửa lại eo biển Hormuz.

Theo Farzin Nadimi, nhà nghiên cứu tại Viện Washington, Mỹ sẽ "rất khó" mở chiến dịch trên một hòn đảo được phủ kín gần như toàn bộ bởi hạ tầng dầu mỏ, đường ống và kho chứa.

Trong khi đó, Nhà Trắng tuyên bố quân đội Mỹ có thể kiểm soát Kharg bất cứ lúc nào, chỉ cần Tổng thống Trump ra lệnh.

'Trạm thu phí' Larak

Đảo Larak, diện tích khoảng 49 km2, có vị trí chiến lược đặc biệt khi nằm ở khu vực hẹp nhất của eo biển Hormuz. Larak là một cửa ngõ xuất khẩu dầu của Iran từ năm 1987 và có một căn cứ quân sự trên đảo.

Theo Times of Israel, Iran bố trí nhiều hầm ngầm và radar trên Larak để theo dõi eo biển Hormuz. Hòn đảo còn có nhiều tàu thuyền cỡ nhỏ, phù hợp để phát động tấn công các tàu đi qua tuyến đường.

Hòn đảo gần đây thu hút sự chú ý, được ví như "trạm thu phí", khi IRGC phong tỏa gần như hoàn toàn Hormuz để trả đũa Mỹ và Israel.

Tạp chí vận tải biển Lloyd’s List, trụ sở tại Anh, cho biết để đi qua eo biển Hormuz, các tàu hàng phải tìm được bên trung gian có thể liên hệ với IRGC và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải đi để qua eo biển Hormuz.

Khi tàu tiến vào eo biển, IRGC sẽ liên lạc qua sóng vô tuyến, yêu cầu thuyền trưởng cung cấp mã phê duyệt. Nếu mã này được chấp thuận, IRGC sẽ cử một phương tiện tới hộ tống tàu hàng đi qua lãnh hải của Iran quanh đảo Larak.

Kiểm soát Larak có thể giúp Mỹ hạn chế khả năng Iran quấy rối tàu thuyền, rải thủy lôi và qua đó phá thế kiểm soát của Tehran đối với eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Larak đã được Iran xây dựng thành một cứ điểm kiên cố, khiến bất kỳ chiến dịch nào nhằm vào hòn đảo đều đối mặt rủi ro cao.

'Tàu sân bay không thể chìm' Qeshm

Qeshm là đảo lớn nhất trong vịnh Ba Tư, chiều dài khoảng 100 km, hình dạng giống mũi tên, diện tích hơn 1.400 km2, được ví như "tàu sân bay không thể chìm" của Iran. Dân số trên đảo khoảng 148.000 người.

Hòn đảo là điểm đến du lịch nổi tiếng đối với người Iran nhờ những cấu trúc đá hiếm được UNESCO công nhận là công viên địa chất toàn cầu, làn nước màu ngọc lam, rừng ngập mặn và bầu không khí thư thái.

"Qeshm từng rất nghèo. Chỉ trong vài năm gần đây, kinh tế hòn đảo mới bắt đầu khởi sắc nhờ du lịch", một người dân trên đảo nói với AFP.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Qeshm cũng được quân sự hóa đáng kể, với một số cơ sở ngầm có thể làm nơi cất giữ tên lửa chống hạm, thủy lôi, UAV và các phương tiện tấn công khác của IRGC. Cùng với diện tích rộng, Qeshm là mục tiêu không đơn giản nếu Mỹ muốn kiểm soát hòn đảo này.

Iran trước đó cáo buộc Mỹ đã tấn công một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm vào ngày 7/3, gọi đây là một "tội ác trắng trợn và tuyệt vọng". Washington phủ nhận, cho rằng họ không đứng sau hành động này.

Các đảo nhỏ tranh chấp

Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb nằm ở gần lối vào phía tây eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Iran kiểm soát ba đảo này từ năm 1971, trong khi UAE cũng tuyên bố chủ quyền với chúng.

Cùng với một hòn đảo nữa là Siri, "Iran đã củng cố và biến chúng thành các 'pháo đài thu nhỏ' có tên lửa diệt hạm", Pierre Razoux, nhà nghiên cứu tại Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Địa Trung Hải, viện chính sách trụ sở Pháp, nói.

Truyền thông Iran đưa tin hải quân IRGC đã bố trí các đơn vị tác chiến tại 4 đảo này.

Các nguồn thạo tin cho biết Lầu Năm Góc đã đề cập khả năng chiếm Abu Musa.

"Nếu Mỹ kiểm soát được các đảo, họ sẽ ngăn được Iran sử dụng chúng để tấn công vào tuyến hàng hải chiến lược", ông Razoux tiếp tục.

Vị trí các đảo chiến lược của Iran. Đồ họa: Open Street Maps

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 25/3 cho biết tình báo Iran có cơ sở để tin rằng đối thủ đang lên kế hoạch đánh chiếm một hòn đảo của Iran với sự hậu thuẫn của một quốc gia khu vực.

Ông khẳng định Tehran đang theo dõi sát diễn biến, đồng thời cảnh báo Tehran có thể tiến hành các đòn tấn công liên tục nhằm vào "hạ tầng trọng yếu" của bất kỳ quốc gia nào trong khu vực hỗ trợ các âm mưu chiếm đóng lãnh thổ Iran.

Như Tâm (Theo AFP, Axios, Firstpost)