Loạt sự cố hé lộ rủi ro khi Mỹ tham chiến dài ngày ở Trung Đông

Quân đội Mỹ gần đây liên tục gặp sự cố trong chiến dịch tập kích Iran, cho thấy hậu quả từ áp lực với hoạt động quân sự kéo dài.

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, ngày 12/3 thông báo một máy bay tiếp dầu KC-135 đã rơi ở "vùng trời thân thiện" tại miền tây Iraq, khi đang hỗ trợ chiến dịch không kích Iran.

CENTCOM cho biết đã tìm thấy thi thể 4 trong 6 thành viên tổ bay. Họ không nêu tình trạng của hai người còn lại và chưa công bố nguyên nhân máy bay rơi, song khẳng định sự việc không phải do hỏa lực đối phương hay đồng đội bắn nhầm. Một máy bay khác liên quan đã hạ cánh an toàn.

Các hình ảnh được chia sẻ trên mạng xã hội sau đó cho thấy máy bay tiếp dầu KC-135 Mỹ nằm ở sân bay Israel với gần nửa cánh đuôi đứng đã biến mất, cũng như hai phi cơ được cho là lực lượng tìm kiếm chiếc KC-135 rơi xuống lãnh thổ Iraq.

Đây chỉ là một trong hàng loạt sự cố mà quân đội Mỹ gặp phải kể từ khi phát động chiến dịch nhằm vào Iran hôm 28/2.

Hải quân Mỹ hôm 12/3 cho biết hỏa hoạn đã xảy ra trên tàu sân bay USS Gerald R. Ford đang hoạt động ở Biển Đỏ, khiến hai thủy thủ bị thương nhẹ. Ngọn lửa bùng phát từ khu giặt là trên chiến hạm và không liên quan đến hoạt động chiến đấu. Đầu tuần trước, ba tiêm kích hạng nặng F-15E Mỹ rơi tại Kuwait do bị lực lượng nước sở tại bắn nhầm.

Những sự cố liên tiếp dường như là hậu quả từ áp lực mà lực lượng Mỹ và đồng minh đang đối mặt, khi phải tác chiến dài ngày với cường độ cao.

Theo thống kê tính đến ngày 11/3 của báo New York Times, Iran đã phóng hơn 2.100 máy bay không người lái (UAV) tự sát, 500 tên lửa đạn đạo và 20 tên lửa hành trình nhằm vào các nước Vùng Vịnh. Trong khi đó, CENTCOM tuyên bố lực lượng Mỹ đã đánh trúng khoảng 6.000 mục tiêu tại Iran sau gần hai tuần xung đột.

Các mục tiêu bị tập kích trong xung đột ở Trung Đông. Bấm vào ảnh để xem chi tiết

"Trong các chiến dịch dài ngày, áp lực tích tụ dần lên máy bay, tổ vận hành và hệ thống hậu cần có thể làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố ngoài chiến đấu. Đây là điều mà các nhà hoạch định phải tính đến khi xây dựng kế hoạch tác chiến", chuyên trang quân sự Defense Security Asia nhận định.

Vấn đề trên nhiều khả năng đã trở thành hiện thực trong vụ rơi máy bay KC-135 ở Iraq. Máy bay hạ cánh khẩn ở Israel là mẫu KC-135RT, vốn được bổ sung khả năng tiếp dầu từ máy bay khác, nên các chuyên gia không loại trừ khả năng xảy ra va chạm giữa hai máy bay trong quá trình chuyển tiếp nhiên liệu.

Hoạt động tiếp dầu đòi hỏi hai phi cơ bay sát nhau để duy trì kết nối, vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ dẫn đến va chạm ngay cả trong điều kiện thời tiết đẹp. Sai sót càng dễ xảy ra hơn nếu nhiệm vụ diễn ra ban đêm và tổ bay phải liên tục cất cánh mà không có đủ thời gian nghỉ ngơi do nhu cầu tác chiến lớn.

Trong chiến dịch tập kích Iran, phi đội máy bay tiếp đầu Mỹ phải duy trì hiện diện trên không gần như liên tục, để kịp thời cung cấp nhiên liệu cho các khí tài đang làm nhiệm vụ.

"Trong chiến dịch cường độ cao, máy bay tiếp dầu thường có lịch trình hoạt động dày đặc. Dù chưa có thông tin xác nhận rằng sự mệt mỏi hay khối lượng công việc lớn là nguyên nhân góp phần gây ra sự cố, chiến dịch không kích liên tục của Mỹ đòi hỏi chú trọng đến các yếu tố rủi ro xoay quanh tần suất chiến đấu", Defense Security Asia cho hay.

Mật độ máy bay dày đặc trên bầu trời cũng có thể là một yếu tố. Trong chiến dịch "Cơn thịnh nộ Kinh hoàng", không chỉ máy bay tiếp dầu mà nhiều loại phi cơ khác của Mỹ cùng đồng minh cũng liên tục xuất kích để thực hiện nhiệm vụ, khiến số lượng phương tiện xuất hiện trên một số đường bay cao hơn đáng kể so với thời bình.

Điều này làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố va chạm, đặc biệt là trong quá trình tiếp dầu vốn đòi hỏi máy bay di chuyển sát nhau với độ cao và tốc độ nhất định.

Trong vụ bắn rơi 3 tiêm kích F-15E Mỹ ở Kuwait, áp lực từ những cuộc tấn công cường độ cao và tần suất lớn của Iran cũng được cho là yếu tố dẫn đến tình huống bắn nhầm đồng đội.

Debanish Achom, biên tập viên đài NDTV của Ấn Độ, chỉ ra rằng các quân nhân làm nhiệm vụ phải ra quyết định ngay lập tức dựa trên bản năng, kiến thức đã được huấn luyện và công nghệ hỗ trợ, không được phép mắc sai sót khi phán đoán. "Đây là một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến các vụ bắn nhầm đồng đội", ông cho hay.

Máy bay KC-135 tiếp dầu cho tiêm kích F-15 Mỹ ở ngoài khơi Hawaii hồi tháng 1. Ảnh: USAF

Tính đến cuối năm 2024, quân đội Mỹ còn 376 phi cơ KC-135 trong biên chế, nhưng không rõ số lượng máy bay sẵn sàng làm nhiệm vụ. Bên cạnh đó, không phải tất cả phi đội KC-135 đều được điều động đến Trung Đông, mà còn phải phân bổ đến nhiều khu vực trên thế giới.

Năng lực tiếp dầu trên không có ý nghĩa rất quan trọng đối với các chiến dịch tấn công tầm xa như "Cơn thịnh nộ Kinh hoàng", nên thiệt hại với một hoặc hai máy bay cũng có nguy cơ làm giảm độ linh hoạt trong kế hoạch tác chiến.

Quân đội Mỹ sẽ phải điều động phương tiện thay thế máy bay tiếp dầu bị rơi và hư hỏng, gây xáo trộn kế hoạch thực hiện nhiệm vụ. Nếu không được bổ sung dầu, chiến đấu cơ Mỹ và Israel sẽ không thể vươn tới các mục tiêu ở xa hoặc làm nhiệm vụ tuần phòng kéo dài.

"Vụ rơi máy bay KC-135 không chỉ là sự cố mất an toàn, mà còn là lời nhắc nhở rằng các phương tiện hậu cần cũng có vai trò quan trọng trong chiến tranh hiện đại", Defense Security Asia cho biết.

Phạm Giang (Theo Defense Security Asia, NDTV, New York Times)