Lợi thế giúp Pakistan có thể kết nối Mỹ - Iran giữa xung đột

Pakistan sở hữu lợi thế hiếm hoi để có thể trở thành cầu nối để hóa giải xung đột, khi các kênh đối thoại Mỹ - Iran gần như đóng băng.

Chiến sự Mỹ, Israel - Iran đã kéo dài 4 tuần với cường độ leo thang và phạm vi ảnh hưởng ngày càng gia tăng. Các đợt tấn công qua lại không chỉ làm tăng nguy cơ xung đột lan rộng, mà còn đẩy cái giá phải trả của các bên lên cao. Loạt diễn biến cho thấy nhu cầu cấp bách về một lối thoát ngoại giao cho cuộc xung đột.

Khi kênh đối thoại trực tiếp giữa Mỹ và Iran bị hạn chế, vai trò của các bên trung gian bắt đầu được chú ý, trong đó Pakistan đang nổi bật hơn hẳn. Pakistan gần đây được cho là đã liên lạc với cả Mỹ và Iran, đóng vai trò là bên chuyển thông điệp qua lại giữa hai nước. Islamabad còn sẵn sàng tổ chức một cuộc gặp trực tiếp giữa phái đoàn Washington và Tehran nếu điều kiện cho phép.

"Pakistan duy trì quan hệ với cả Mỹ và Iran. Trong khi đó, lịch sử nhiều thăng trầm giữa Pakistan với mỗi bên giúp tạo ra khoảng cách cần thiết để Islamabad được coi là kênh trung gian khách quan", Adam Weinstein, phó giám đốc chương trình Trung Đông tại Viện Quincy, nói với Reuters.

Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar (phải) gặp bên lề với người đồng cấp Ai Cập, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ tại Riyadh, Arab Saudi ngày 16/3. Ảnh: BNG Pakistan

Giới quan sát cho biết một trong những lợi thế lớn nhất của Pakistan nằm ở khả năng duy trì kênh liên lạc với cả Mỹ và Iran, từ ngoại giao chính thức đến các kênh hậu trường.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Syed Asim Munir đã xây dựng được quan hệ thân thiết với Tổng thống Mỹ Donald Trump, giúp khôi phục quan hệ song phương sau nhiều năm mất niềm tin. Giới chức Mỹ từng cáo buộc cơ quan tình báo Pakistan đã hỗ trợ Taliban trỗi dậy ở Afghanistan, lật đổ chính phủ do Washington hậu thuẫn.

Ông Trump từng mời ông Munir đến Nhà Trắng hồi tháng 6/2025. Chuyến thăm này diễn ra ngay sau khi ông Munir tới Iran và trước khi xảy ra cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran. Ông Trump khi đó nói với truyền thông rằng "Pakistan hiểu rõ Iran hơn ai hết".

"Ông Munir đã nhận được sự tin tưởng từ Tổng thống Trump và có quan hệ làm việc tốt với đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff", Qamar Cheema, giám đốc điều hành Viện Sanober, viện chính sách trụ sở Islamabad, nói với Nikkei.

"Pakistan cũng được Iran tin tưởng vì Islamabad từng ủng hộ Tehran về ngoại giao và chính trị trong cuộc xung đột tháng 6 năm ngoái cũng như hiện tại", ông Cheema tiếp tục.

Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết nước này phản đối yêu cầu của Mỹ về việc Iran không được phép làm giàu uranium. Thay vào đó, Islamabad đề xuất thiết lập một khuôn khổ giám sát ba bên với chương trình hạt nhân Iran, điều mà Tehran sẵn sàng chấp nhận.

Pakistan còn là nước láng giềng ít thù địch nhất với Iran. Hai nước có biên giới chung khoảng 900 km, từng xảy ra đụng độ dọc biên giới hồi tháng 1/2024, nhưng quan hệ đã được hàn gắn. Pakistan là quốc gia có cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite lớn thứ hai thế giới, sau Iran, sở hữu vũ khí hạt nhân và không có căn cứ Mỹ trên lãnh thổ. Do đó, Iran có thể coi Pakistan là nước trung lập hơn những bên khác.

Trong phát biểu nhân dịp năm mới Nowruz của Iran, tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cho biết ông có "cảm tình đặc biệt" với người dân Pakistan.

Trên thực tế, lợi ích ngoại giao của Iran tại Mỹ được đại diện thông qua đại sứ quán Pakistan ở Washington, do quan hệ Mỹ - Iran đã sụp đổ từ năm 1979. Điều này củng cố vị thế của Islamabad như một kênh liên lạc quen thuộc giữa hai bên.

Ngoài ra, Pakistan còn duy trì được quan hệ mật thiết với Arab Saudi, quốc gia Hồi giáo dòng Sunni, đối thủ của Iran tại khu vực.

Tháng 9/2025, Pakistan đã ký hiệp ước phòng thủ chung với Arab Saudi, trong bối cảnh quốc gia vùng Vịnh hoài nghi về vai trò đảm bảo an ninh của Mỹ. Hiệp ước quy định hai quốc gia sẽ hỗ trợ lẫn nhau trong trường hợp bên còn lại bị tấn công, trở thành yếu tố quan trọng trong các tính toán chiến lược tại khu vực.

Ngoại trưởng Dar cho biết ông đã nhắc nhở Iran về hiệp ước phòng thủ chung giữa Pakistan và Arab Saudi, khi Tehran tập kích các nước vùng Vịnh để trả đũa Washington và Tel Aviv. Ông muốn tìm cách hòa giải sớm, bởi nếu tình hình xấu hơn nữa, Pakistan có thể phải hỗ trợ Arab Saudi phòng thủ.

"Chính những mối quan hệ đan xen đó đã mang lại tín nhiệm cho Islamabad. Pakistan có vị thế thuận lợi để tạo ra những đóng góp tích cực", Khalid Masood, cựu đại sứ Pakistan tại Trung Quốc, nói với Al Jazeera.

Vị trí Iran, Pakistan và các quốc gia vùng Vịnh. Đồ họa: NPR

Kamran Bokhari, nhà nghiên cứu tại Hội đồng Chính sách Trung Đông, trụ sở Washington, cho biết vị thế chiến lược của Pakistan sẽ tăng đáng kể nếu nước này tổ chức được các cuộc đàm phán Mỹ - Iran để chấm dứt chiến sự.

"Sau hàng chục năm bị coi là quốc gia bất ổn, Pakistan đang nổi lên với vai trò là đồng minh lớn của Mỹ tại Tây Á", ông nói.

Cựu đại sứ Pakistan tại Trung Quốc Salman Bashir cho biết Pakistan đẩy mạnh nỗ lực hòa giải còn vì lợi ích của chính quốc gia này. Pakistan có biên giới chung với Iran ở tỉnh miền nam Balochistan, khu vực vốn bất ổn suốt hàng chục năm qua vì phong trào nổi dậy. Do đó, Pakistan muốn láng giềng ổn định tình hình, bởi một cuộc xung đột kéo dài có thể cuốn Islamabad vào vòng xoáy bạo lực.

Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trụ sở tại Mỹ, lưu ý Pakistan có vị thế thuận lợi, nhưng yếu tố thời điểm vẫn giữ vai trò then chốt.

"Sau cùng, cuộc xung đột phải đạt đến 'độ chín' nhất định thì mới có thể hòa giải", ông Parsi nói. "Hiện tại dường như vẫn chưa đến thời điểm đó, nhưng điều quan trọng là phải khởi động tiến trình ngoại giao trước khi thời cơ chín muồi thực sự xuất hiện".

Như Tâm (Theo Reuters, Dawn, Al Jazeera)