Lý do Ấn Độ khó từ bỏ dầu Nga

Mỹ gây áp lực buộc Ấn Độ giảm nhập dầu Nga, nhưng lợi ích kinh tế và tính toán địa chính trị khiến New Delhi khó quay lưng với nguồn năng lượng giá rẻ này.

Sau khi Nga mở chiến dịch tại Ukraine tháng 2/2022, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đã áp hàng loạt biện pháp trừng phạt để đáp trả, trong đó có thiết lập giá trần với dầu nhằm hạn chế nguồn lực tài chính của Moskva. Nga sau đó đã hướng tới các đối tác khác, trong đó có Ấn Độ, để bán nguồn dầu có giá chiết khấu cao, thay thế cho thị trường phương Tây.

Trước chiến sự, Ấn Độ chỉ nhập 2,5% dầu thô từ Nga, nhưng hiện đã trở thành khách hàng lớn thứ hai, chỉ sau Trung Quốc. Số liệu được báo DW của Đức thống kê cho thấy Ấn Độ năm 2024 nhập 1,9 triệu thùng dầu Nga một ngày, tăng gấp 19 lần so với năm 2021.

Đến giữa năm 2025, con số này tăng lên hơn 2 triệu thùng một ngày. Dầu Nga chiếm khoảng 1/3 tổng lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ năm 2025.

Điều này khiến Tổng thống Donald Trump không hài lòng và kêu gọi Ấn Độ giảm nhập khẩu dầu Nga, tăng mua từ Mỹ. Dữ liệu từ công ty theo dõi vận tải biển Vortexa cho thấy Ấn Độ tháng 1 nhập 1,1 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày, trong khi chỉ nhập 300.000 thùng một ngày từ Mỹ.

Sau nhiều lần kêu gọi bất thành, ông Trump tháng 8/2025 tăng thuế với hàng hóa Ấn Độ từ 25% lên 50%, cho rằng dầu Nga là vấn đề then chốt trong đàm phán thương mại với New Delhi.

Sau cuộc điện đàm ngày 2/2 với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, ông Trump thông báo hai bên đã đạt thỏa thuận thương mại, trong đó Washington giảm thuế đối ứng với New Delhi về 18%.

"Ông Modi đã chấp thuận dừng mua dầu Nga và mua nhiều hơn từ Mỹ, có thể là cả từ Venezuela", Tổng thống Trump viết trên Truth Social.

Tuy nhiên, giới chuyên gia tỏ ra hoài nghi về tuyên bố này. Việc thay thế toàn bộ dầu Nga bằng dầu nhập từ Mỹ không phải điều đơn giản, đặt ra nhiều thách thức cả về kinh tế lẫn chính trị với Ấn Độ.

Về kinh tế, dầu thô của Mỹ mất nhiều thời gian hơn để vận chuyển tới Ấn Độ. Theo Vortexa, thời gian vận chuyển dầu từ Vịnh Mexico đến Ấn Độ là 54 ngày, trong khi hành trình từ Nga đến Ấn Độ chỉ 36 ngày.

Một cơ sở lọc dầu của Ấn Độ ở thành phố Guwahati, bang Assam tháng 3/2023. Ảnh: AFP

Giá dầu Mỹ cũng đắt hơn. Các cơ sở lọc dầu Ấn Độ sẽ cần trả thêm 7 USD một thùng nếu họ chuyển sang sử dụng nguồn dầu thô từ nhà cung cấp Mỹ.

Các nhà máy lọc dầu ở Ấn Độ đã quen xử lý dầu nặng, nhiều lưu huỳnh của Nga và Venezuela hơn là dầu nhẹ, ít lưu huỳnh của Mỹ. Ấn Độ có thể bù đắp một phần bằng nguồn cung từ Venezuela, nhưng quốc gia Nam Mỹ này khó có thể đáp ứng nhu cầu khổng lồ của quốc gia tỷ dân.

Ấn Độ từng mua dầu Venezuela, đỉnh điểm là năm 2019, chiếm khoảng 7% tổng nhập khẩu, nhưng chấm dứt khi Mỹ áp trừng phạt quốc gia Nam Mỹ này. Năm 2025, Venezuela chỉ sản xuất khoảng 900.000 thùng một ngày, trong khi Ấn Độ mua trung bình 1,6 triệu thùng một ngày từ Nga.

Dầu Venezuela cũng đắt hơn dầu Nga. George Voloshin, chuyên gia phân tích năng lượng độc lập tại Paris, Pháp, cho biết dầu Nga có giá rẻ hơn 10-20 USD một thùng so với dầu Brent, trong khi dầu Merey của Venezuela chỉ rẻ hơn Brent 5-8 USD.

Công ty chuyên theo dõi tàu chở dầu Kpler ước tính chi phí nhập khẩu của Ấn Độ khi từ bỏ dầu Nga sẽ tăng thêm 9-11 tỷ một năm, tương đương với ngân sách liên bang dành cho y tế nước này.

Về chính trị, việc cắt nguồn nhập khẩu từ Nga có thể làm tổn hại quan hệ song phương mà New Delhi và Moskva đã xây dựng trong nhiều thập kỷ. Ấn Độ đã có quan hệ tốt với Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh, khi Mỹ ngả về Pakistan, đối thủ của New Delhi.

Sau khi Liên Xô tan rã, Ấn Độ tiếp tục duy trì quan hệ với Nga, đẩy mạnh hợp tác song phương trong hàng loạt lĩnh vực quan trọng như không gian, năng lượng hạt nhân và quốc phòng.

Những năm gần đây, Thủ tướng Modi tìm cách duy trì mối quan hệ lâu dài với Nga, đồng thời thúc đẩy quan hệ sâu sắc hơn với Mỹ, đối tác mà Ấn Độ coi là phù hợp để đối phó với một Trung Quốc ngày càng quyết đoán.

"Do đó, tôi rất hoài nghi. Ấn Độ hoàn toàn từ bỏ dầu Nga sẽ là một quyết định cực kỳ quan trọng", David Wech, kinh tế gia trưởng tại Vortexa, nói. "Tôi không nghĩ mục tiêu thực sự của Mỹ là buộc Ấn Độ đưa lượng dầu Nga nhập khẩu về mức bằng 0, mà nhằm gia tăng sức ép đối với Nga".

Ngay cả khi Ấn Độ muốn dừng hoàn toàn nhập khẩu dầu Nga, cái giá phải trả sẽ rất đắt. Bộ trưởng Dầu mỏ Ấn Độ Hardeep Singh Puri tháng 9/2025 cho biết điều này sẽ đẩy giá năng lượng tại nước này và lạm phát tăng mạnh.

"Thế giới sẽ đối mặt hậu quả nghiêm trọng nếu các nguồn cung bị gián đoạn. Thế giới không thể loại bỏ dầu Nga khỏi thị trường", ông Puri nói.

Lượng dầu thô của Nga và Mỹ mà Ấn Độ nhập khẩu qua các năm. Đồ họa: WSJ

Giới chuyên gia cho rằng tuyên bố của ông Trump về việc Ấn Độ dừng mua dầu Nga vẫn cần được xác nhận chính thức. Qian Feng, nhà nghiên cứu tại Viện Chiến lược Quốc gia, Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc, lưu ý đây không phải lần đầu tiên Tổng thống Mỹ đưa ra những thông tin như vậy trên mạng xã hội.

Phản ứng từ các bên cũng cho thấy khác biệt đáng kể so với lời ông Trump. Thủ tướng Modi cảm ơn Tổng thống Trump trên X, nhưng chỉ đề cập việc giảm thuế đối ứng, không nhắc đến việc dừng mua dầu Nga. Điện Kremlin ngày 3/2 cho biết họ chưa nhận được thông báo nào từ phía Ấn Độ liên quan ý định này.

Theo ông Qian, quan hệ giữa Nga và Ấn Độ đã được duy trì ổn định trong thời gian dài, nên việc New Delhi đột ngột cắt nhập khẩu dầu Nga trong ngắn hạn là điều khó xảy ra.

"Kịch bản khả thi hơn là Ấn Độ chỉ giảm một phần lượng dầu mua từ Nga, thay vì chấm dứt hoàn toàn, phù hợp với các tính toán kinh tế và chiến lược", ông Qian nhận định với Global Times.

Như Tâm (Theo WSJ, Al Jazeera, Global Times)