Ngày trở lại của 'đội cảm tử' tham gia tẩy xạ nhà máy Chernobyl

Nhóm công nhân về hưu sống tại tỉnh Poltava của Ukraine ngày 21/4 lên xe tới Chernobyl, nơi họ từng tham gia chiến dịch tẩy phóng xạ trong thảm họa hạt nhân xảy ra 40 năm trước.

Họ là một phần trong 600.000 binh sĩ, lính cứu hỏa, kỹ sư, thợ mỏ, nhân viên y tế được giới chức Liên Xô điều động trên khắp cả nước đến khắc phục sự cố của tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl.

Vụ tan chảy lõi lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl ngày 26/4/1986 là sự cố hạt nhân tồi tệ nhất lịch sử thế giới, khiến khoảng 4.000 người chết liên quan phơi nhiễm phóng xạ, hàng trăm nghìn người phải tái định cư và thiệt hại lên tới hàng trăm tỷ USD.

Những người được điều đến Chernobyl tham gia chiến dịch ứng cứu, tẩy phóng xạ được ví như "đội cảm tử", giúp thảm họa không trở nên tồi tệ hơn. Trong ảnh là nhà máy Chernobyl ngày 4/6, gần 40 năm sau khi thảm họa xảy ra.

Ông Anatolii Krutik, 63 tuổi, người từng tham gia dọn dẹp ô nhiễm từ vụ rò rỉ phóng xạ, chụp ảnh trước nhà máy trong chuyến thăm ngày 21/4.

Trong 4 năm, những người như ông đã thực hiện các nhiệm vụ đầy rủi ro trong chiến dịch khắc phục hậu quả thảm họa. Trực thăng bay phía trên lõi lò phản ứng bị phơi lộ, thả cát và các vật liệu khác xuống để dập lửa. Công nhân rửa bụi phóng xạ khỏi các tòa nhà và đường phố, chôn máy móc nhiễm xạ, dọn rừng, thậm chí săn bắt động vật để làm chậm đà phát tán phóng xạ.

Sau sự cố, lò phản ứng số 4 tại nhà máy điện hạt nhân Chernoby được bao bọc bằng lớp bê tông cốt thép cực dày còn gọi là "quan tài đá". Tuy nhiên, nhiều người lo ngại lá chắn bê tông này có thể xuống cấp và sụp đổ theo thời gian, khiến phóng xạ thoát ra ngoài.

Năm 2016, dưới sự bảo trợ của Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, lá chắn thép gồm hai nửa hình vòm được chế tạo bởi tập đoàn Novarka của Pháp, cao 108 mét và nặng 36.000 tấn, được lắp đặt bao trùm "quan tài đá". Nó có tên là Cấu trúc Bảo vệ An toàn Mới (NSC), có tuổi thọ ít nhất là 100 năm và có thể chống bão.

Ông Anatolii Taranenko, 62 tuổi, một trong những công nhân được cử đến hỗ trợ dọn dẹp chất gây ô nhiễm ở nhà máy Chernobyl.

Năm 1989, ông giúp đảm bảo an ninh tại các cơ sở bỏ hoang quanh nhà máy. "Hồi đó là vậy. Khi người ta cần mình, mình đi", ông Taranenko nói, cho biết ông vẫn phải điều trị các vấn đề sức khỏe do ảnh hưởng của phóng xạ.

"Chúng tôi là quân nhân. Một ngày là lính, mãi mãi là lính. Tôi sống như vậy. Phải tự đứng vững, không thể cứ buông xuôi", Taranenko cho hay.

Các cựu công nhân đặt hoa tại một tượng đài trong khuôn viên nhà máy.

"Dịp kỷ niệm 40 năm này vừa là lời nhắc nhớ về một bi kịch đau thương, vừa là cơ hội quý giá để tôi được đoàn tụ với những người đồng đội vào sinh ra tử", ông Oleksii Harbuz, 72 tuổi, nói. "Biết bao đồng nghiệp của chúng tôi đã nằm xuống theo năm tháng, nhưng những người còn lại vẫn phải kiên cường bước tiếp".

"Lần đầu tiên trở lại nơi này sau 40 năm, cảm xúc trong tôi thực sự trào dâng. Nỗi đau quá đỗi sâu sắc khiến tôi không cầm được nước mắt. Dẫu vậy, thật tốt khi chúng tôi vẫn có thể gặp lại nhau như thế này", ông cho biết thêm.

Nhóm cựu công nhân cùng nhau dùng bữa trong chuyến thăm Chernobyl.

Ông Volodymyr Vechirko, 62 tuổi (đội mũ, đang lấy thức ăn), cho biết ông được điều tới Chernobyl vào mùa hè năm 1986 để xử lý lớp đất bề mặt nhiễm xạ, làm sạch các tòa nhà và đảm bảo an toàn cho các lò phản ứng khác.

Ông bị bệnh suốt phần lớn cuộc đời, điều ông cho là hệ quả của thời gian làm việc tại đây, với các triệu chứng chóng mặt mạn tính, suy nhược, đau nhức thường xuyên. "Thật khó kìm nén cảm xúc khi quay về đây. Thật buồn vô cùng khi so sánh nơi này ngày trước với hiện tại", ông nói.

Viktor Hluhovtsov, 66 tuổi, cho biết ông "có cả đống bệnh trong người" sau những ngày tháng tham gia chiến dịch tẩy xạ ở Chernobyl.

Sau nhiều tuần nằm viện trong năm nay, ông đã hồi phục. "Ơn trời, tôi đã sống sót. Giờ tôi chỉ hy vọng sống đủ lâu để thấy chiến sự Nga - Ukraine kết thúc", ông nói.