Thách thức từ UAV Iran với lưới phòng không Mỹ - Israel

Chiến thuật tấn công bằng UAV Shahed của Iran buộc Mỹ và đồng minh phải sử dụng những tên lửa hàng triệu USD để đối phó vũ khí rẻ hơn nhiều lần.

Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào cuối tuần qua, Iran đã đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào Israel cùng nhiều mục tiêu tại Arab Saudi, Bahrain, Kuwait, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Các mục tiêu bị tấn công gồm căn cứ quân sự của Mỹ, bến cảng, sân bay, cơ sở dầu mỏ, tàu dầu và cả một số tòa nhà cao tầng.

Hãng thông tấn Fars của Iran ngày 5/3 cho biết nước này đã phóng hơn 500 tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và hơn 2.000 UAV kể từ ngày 28/2. Khoảng 40% trong số đó nhắm vào mục tiêu ở Israel, số còn lại tập kích các căn cứ Mỹ khắp Trung Đông.

Một số UAV của Iran thậm chí bay xa tới tận căn cứ quân sự của Anh tại Cyprus. Theo giới chức Anh, đường băng tại căn cứ Không quân Hoàng gia ở Akrotiri đã bị một UAV đánh trúng ngày 1/3. Hai UAV khác hôm 2/3 hướng về căn cứ này nhưng bị đánh chặn.

Lửa và khói đen bốc lên sau đòn tập kích UAV vào cơ sở dầu khí Fujairah ở UAE ngày 3/3. Ảnh: AP

Các khí tài phòng không tối tân của Mỹ và Israel đã chứng minh hiệu quả trong việc đánh chặn hầu hết tên lửa đạn đạo của Iran. Tuy nhiên, các cuộc tấn công bằng số lượng lớn UAV giá rẻ đã đánh trúng một số mục tiêu như cơ sở năng lượng.

Giới chức Dubai ngày 1/3 cho biết hệ thống phòng không của họ đã ứng phó 165 tên lửa đạn đạo, hai tên lửa hành trình và hơn 540 UAV của Iran trong hai ngày đầu xung đột. Dù họ khẳng định đã chặn đứng mọi cuộc tấn công, các mảnh vỡ từ tên lửa, UAV bị bắn hạ vẫn gây ra hỏa hoạn tại một số địa điểm mang tính biểu tượng nhất của Dubai.

"Điều khiến mọi người ngạc nhiên chính là quy mô và mức độ quyết liệt trong đòn trả đũa lần này của Iran", Patrick Bury, giáo sư về các vấn đề an ninh tại Đại học Bath, so sánh với phản ứng của Tehran trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025.

Tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình Iran bay nhanh hơn nhiều và có sức công phá lớn hơn, nhưng chúng lại chi phí tới hàng triệu USD mỗi quả và chỉ có số lượng hạn chế. Trong khi đó, UAV Shahed được chế tạo từ các linh kiện điện tử thương mại có sẵn, mỗi chiếc có giá khoảng 20.000-50.000 USD.

Với chi phí rẻ, loại UAV này có thể tấn công với số lượng lớn mỗi lần để làm quá tải hệ thống phòng không và gây ra những thiệt hại nặng nề.

Trong khi đó, hệ thống phòng thủ Patriot sử dụng các tên lửa đánh chặn có giá hơn 3 triệu USD mỗi quả. Nhà sản xuất Mỹ Lockheed Martin chỉ giao được tổng cộng 620 tên lửa PAC-3 trong năm 2025.

Quân đội Mỹ cũng sử dụng một số công nghệ chống UAV có chi phí thấp hơn. Hệ thống Raytheon Coyote, chuyên phóng các UAV nhỏ săn và tiêu diệt UAV khác, ước tính tiêu tốn khoảng 126.500 USD cho mỗi lần đánh chặn, theo Trung tâm An ninh Mỹ Mới.

Mức giá này rẻ hơn nhiều so với tên lửa PAC-3 nhưng đắt gấp nhiều lần UAV Shahed của Iran.

Theo Bury, việc Iran sử dụng hơn 2.000 UAV tự sát trong 6 ngày là vấn đề lớn với phe phòng thủ, bởi chi phí mà họ bỏ ra cho nỗ lực đánh chặn là lớn hơn nhiều.

"Tỷ lệ chi phí cho mỗi lần đánh chặn thấp nhất là 10 chọi 1, nhưng cũng có thể lên tới 60-70 chọi 1, nghiêng về hướng có lợi cho Iran", Arthur Erickson, giám đốc điều hành công ty Hylio chuyên về thiết bị bay không người lái ở Mỹ, cho hay.

Trong nhiều năm qua, quân đội Mỹ đã đầu tư mạnh vào các hệ thống UAV cỡ lớn và tinh vi như MQ-1 Predator, nhưng lại gặp khó khăn về sản xuất các loại UAV giá rẻ.

Bộ Quốc phòng Mỹ gần đây thúc đẩy sản xuất loại UAV này bằng cách triển khai các hợp đồng trị giá 1,1 tỷ USD trong hai năm, chia thành bốn giai đoạn. 25 công ty, trong đó có một số doanh nghiệp Ukraine, đang cạnh tranh để giành 150 triệu USD đầu tiên. Các đơn vị thắng thầu sẽ phải bàn giao UAV trong vài tháng thay vì vài năm.

UAV Shahed bay trên bầu trời thành phố Kermanshah, Iran hồi tháng 3/2024. Ảnh: AFP

Giới chức Mỹ cũng cho biết họ đã đảo ngược thiết kế một UAV Shahed của Iran bị thu giữ và đang sử dụng phiên bản cải tiến của nó trong cuộc xung đột hiện nay. Phiên bản của Mỹ mang tên LUCAS, do công ty SpektreWorks tại bang Arizona chế tạo.

Giới quan sát lo ngại Mỹ và các đồng minh có thể gặp nhiều khó khăn để bổ sung nguồn tên lửa đánh chặn cần thiết nhằm bảo vệ khu vực trước các đợt tập kích bằng tên lửa và UAV dồn dập của Iran nếu xung đột kéo dài.

Báo cáo được Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS) tại Washington công bố hồi tháng 12/2025 chỉ ra Mỹ trong những năm gần đây chỉ mua số lượng tương đối nhỏ tên lửa đánh chặn, tính bằng hàng trăm chứ không phải hàng nghìn. Điều này cho thấy sự chênh lệch giữa nhu cầu của một cuộc xung đột cường độ cao và nguồn cung thực tế.

Tướng Dan Caine, chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, thừa nhận những lo ngại này nhưng trấn an rằng Mỹ có đủ vũ khí.

"Chúng tôi có đủ đạn dược chính xác dùng cho chiến dịch hiện tại, gồm cả tấn công lẫn phòng thủ. Nhưng tôi không muốn bàn về số lượng cụ thể", ông nói.

Giáo sư Patrick Bury cho rằng Mỹ và Israel đang hy vọng "họ có thể làm suy yếu năng lực của Iran đủ nhanh để giảm bớt sức ép từ các cuộc tập kích".

Hệ thống phòng không của Israel khai hỏa để đánh chặn các tên lửa phóng từ Iran về phía Israel ngày 1/3. Ảnh: AP

Đầu tuần này, cường độ các đòn trả đũa của Iran giảm xuống, khiến một số quan chức phương Tây cho rằng nước này có thể đang cạn dần đạn dược hoặc gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kho dự trữ dưới lòng đất. Tuy nhiên, đến ngày 5/3, Iran lại tiến hành các đợt tấn công trả đũa dữ dội nhằm vào Bahrain, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Trong khi đó, chi phí chiến tranh của Mỹ không ngừng tăng lên. Thống kê của CSIS ngày 6/3 cho thấy chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng đã tiêu tốn 3,7 tỷ USD trong 100 giờ đầu tiên, tương đương 891 triệu USD mỗi ngày.

Lầu Năm Góc được cho là đã đề nghị quốc hội bổ sung khoản ngân sách 50 tỷ USD để bù đắp kho dự trữ tên lửa Tomahawk, THAAD và Patriot đã sử dụng trong 7 ngày đầu chiến sự, cũng như thay thế các khí tài bị hư hại. Chưa rõ quốc hội Mỹ, vốn bất bình với tình trạng thâm hụt ngân sách, sẽ phản hồi yêu cầu này thế nào.

Thanh Tâm (Theo NY Times, AP, AFP)