Tình thế 'cực chẳng đã' của các nước vùng Vịnh trong chiến sự Iran

Liên tục hứng đòn tập kích từ Iran, các nước vùng Vịnh không còn lựa chọn nào khác ngoài tham gia sâu hơn vào cuộc đối đầu với Tehran, dù đối mặt nhiều rủi ro.

Các cường quốc dầu mỏ ở vùng Vịnh từng nỗ lực làm trung gian đàm phán giữa Mỹ với Iran nhằm tháo gỡ những bất đồng về chương trình hạt nhân, tên lửa của Tehran. Trước khi chiến sự nổ ra ngày 28/2, họ từng công khai tuyên bố không cho phép Mỹ sử dụng không phận để tập kích Iran.

Tuy nhiên, nỗ lực đứng ngoài cuộc chiến đã thất bại. Trong hơn ba tuần qua, những quốc gia giàu có trong khu vực đã nếm trải nỗi kinh hoàng của chiến tranh, khi tên lửa, máy bay không người lái (UAV) của Iran liên tục trút xuống các đô thị và hạ tầng năng lượng của họ, gây tổn thất nặng nề. Iran còn gần như phong tỏa eo biển Hormuz, khiến dòng chảy xuất khẩu dầu khí của vùng Vịnh tắc nghẽn.

Từ thái độ ngần ngại và phản đối ban đầu, các nước vùng Vịnh gần đây đã tăng cường hỗ trợ Mỹ trong việc thực hiện các cuộc không kích và mở ra một mặt trận mới tấn công vài lĩnh vực tài chính của Iran.

Arab Saudi gần đây đã đồng ý cho quân đội Mỹ sử dụng căn cứ không quân King Fahd ở phía tây bán đảo Arab để ném bom vào Iran, dù từng phản đối việc đó, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề. Lãnh đạo các nước vùng Vịnh cũng đang dần tiến đến một lằn ranh mà họ không hề muốn bước qua, đó là công khai triển khai quân đội đối phó Iran.

Lửa và khói đen bốc lên sau khi các mảnh vỡ từ một máy bay không người lái của Iran bị đánh chặn rơi trúng cơ sở dầu mỏ ở Fujairah, UAV, hôm 14/3. Ảnh: Reuters

Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman hiện rất nóng lòng tái lập khả năng răn đe nhằm ngăn Iran dội tên lửa, UAV vào nước này và sắp đưa ra quyết định tham gia chiến dịch của Mỹ - Israel, các nguồn tin cho biết thêm.

"Chúng tôi không có kiên nhẫn vô hạn trước những cuộc tấn công từ Iran", Ngoại trưởng Arab Saudi Faisal bin Farhan tuần trước phát biểu sau khi Tehran tập kích hàng loạt cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh. "Cho rằng các quốc gia vùng Vịnh không có khả năng đáp trả là một sai lầm".

Trong khi đó, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) bắt đầu thắt chặt kiểm soát đối với những tài sản thuộc sở hữu của Iran, đe dọa nguồn tài chính quan trọng đối với giới lãnh đạo ở Tehran. Abu Dhabi còn đang cân nhắc đưa quân đội tham chiến và vận động hành lang nhằm bác bỏ một thỏa thuận ngừng bắn với những điều khoản giúp Iran vẫn có khả năng đe dọa khu vực hậu xung đột.

UAE đã đóng cửa bệnh viện Iran và câu lạc bộ Iran tại Dubai, theo các nguồn thạo tin. Hôm 23/3, số điện thoại, kênh WhatsApp và trang web của bệnh viện này đều ngừng hoạt động.

"Một số tổ chức liên kết trực tiếp với chính quyền Iran và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sẽ bị đóng cửa theo các biện pháp đặc biệt, sau khi họ bị phát hiện lợi dụng danh nghĩa để thúc đẩy những chương trình nghị sự không vì lợi ích của người dân Iran và vi phạm pháp luật UAE", chính phủ nước này tuyên bố khi đề cập tới IRGC.

UAE, nơi vốn là trung tâm tài chính cho các cá nhân và doanh nghiệp Iran suốt nhiều năm qua, hồi đầu chiến sự từng cảnh báo có thể phong tỏa hàng tỷ USD tài sản của Tehran sau khi chịu những cuộc tập kích dữ dội.

Động thái trên có thể hạn chế đáng kể khả năng tiếp cận ngoại tệ và các mạng lưới thương mại toàn cầu của Iran, trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang suy yếu vì lạm phát và hàng loạt lệnh trừng phạt khắc nghiệt từ phương Tây.

Quân đội Mỹ từ chối cho biết liệu các quốc gia Arab có đang hỗ trợ họ trong cuộc chiến hay không, nói rằng các nước vùng Vịnh nên tự lên tiếng về vấn đề này.

Những bước đi của UAE và Arab Saudi cho thấy các quốc gia Arab đang dấn thân sâu hơn vào chiến dịch tấn công của Mỹ - Israel chống lại Iran, dù đây là tình thế mà họ vốn không mong muốn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman tại Cung điện Hoàng gia ở Riyadh hồi tháng 5/2025. Ảnh: AP

Việc trực tiếp tấn công Iran sẽ biến họ thành đối thủ đối đầu công khai với một đất nước với năng lực quân sự mạnh mẽ hơn ngay bên kia vịnh Ba Tư. Họ có thể gặp nguy hiểm nếu Tổng thống Trump đột ngột tuyên bố kết thúc chiến dịch và để mặc họ tự giải quyết mối quan hệ đầy căng thẳng với Tehran. Họ cũng lo ngại rằng mọi nỗ lực tham gia chỉ mang tính hình thức và khó lòng thay đổi cục diện cuộc chiến.

Nhưng Iran đang buộc họ "cực chẳng đã" phải ra tay, đặc biệt là sau khi Tehran khẳng định muốn có vai trò trong việc vận hành eo biển Hormuz sau xung đột. Iran đã đóng cửa tuyến hàng hải quan trọng này bằng cách tấn công các tàu đi ngang qua, nhưng vẫn cho phép một số tàu được ưu tiên di chuyển.

Tehran gần đây thông báo với giới chức Arab rằng họ muốn thu phí tương tự cách Ai Cập thực hiện với kênh đào Suez, theo các nguồn tin am hiểu sự việc. Đây được cho là mối đe dọa đối với huyết mạch năng lượng của khu vực.

Các lãnh đạo vùng Vịnh, đặc biệt là UAE và Arab Saudi, đang gây áp lực với Tổng thống Trump nhằm thúc đẩy chiến dịch tấn công đến mức phá hủy hoàn toàn năng lực quân sự của Iran trước khi dừng lại.

Dù vậy, các quốc gia Arab cũng dần nhận ra rằng họ không thể chỉ dựa vào chiếc ô an ninh của Mỹ, mà sẽ phải thể hiện lập trường ngày càng cứng rắn để tái lập khả năng răn đe trước Iran.

Niềm tin rằng các cam kết an ninh của Mỹ và nỗ lực ngoại giao với Iran sẽ giúp các nước vùng Vịnh được an toàn đã tan vỡ. Điều này trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết vào tuần trước khi Iran tấn công trung tâm năng lượng Ras Laffan của Qatar, tập kích một trung tâm năng lượng trọng yếu trên Biển Đỏ của Arab Saudi cùng nhiều cơ sở tại Kuwait và UAE, nhằm trả đũa việc Israel oanh tạc South Pars, mỏ khí đốt quan trọng nhất với Tehran.

Qatar lên án cuộc tấn công là một bước leo thang nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia.

Các quan chức Arab cho biết những quốc gia vùng Vịnh đang có chung một tâm lý phẫn nộ với Iran. Tuy nhiên, họ cũng tức giận khi nhận ra mình không thể gây nhiều ảnh hưởng đến các quyết định từ chính quyền Mỹ, đối tác quân sự và kinh tế lâu đời của mình.

Họ từng vận động Mỹ ngăn các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran. Nhưng Washington cuối cùng vẫn để cuộc tấn công vào mỏ khí đốt South Pars diễn ra sau khi nhận được thông báo trước từ Tel Aviv, theo các quan chức Mỹ - Israel.

Vị trí Iran và các nước vùng Vịnh. Đồ họa: Guardian

Việc những quốc gia Arab cân nhắc tham gia vào chiến dịch tấn công Iran bất chấp hàng loạt rủi ro là minh chứng cho vị thế khó khăn của họ tại khu vực, hệ quả từ một cuộc xung đột đã đảo lộn nhiều năm hoạch định chiến lược mà không để lại lựa chọn khả dĩ nào cho tương lai, giới quan sát đánh giá.

"Họ đang bị mắc kẹt trong thế tiến thoái lưỡng nan mang tính cấu trúc mà các bên yếu thế thường gặp phải khi liên minh với một bên mạnh hơn", Gregory Gause, chuyên gia phân tích quan hệ Mỹ - vùng Vịnh tại Viện Trung Đông ở Washington, cho hay. "Nếu bên mạnh hơn thực hiện những động thái quyết liệt, họ sẽ có nguy cơ bị kéo vào một cuộc xung đột mà mình không hề mong muốn".

Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)