Tương lai mơ hồ với lá chắn Vòm Vàng của ông Trump

Dự án phòng thủ Vòm Vàng của Mỹ đang gặp khó do thiếu kế hoạch chi tiết cùng những rủi ro chính trị, dù ngân sách nhiều tỷ USD đã sẵn sàng.

Tổng thống Donald Trump đầu năm ngoái từng hứa hẹn với đất nước về một hệ thống phòng thủ tên lửa ấn tượng mang tên "Vòm Vàng" mà quân đội sẽ xây dựng với tốc độ chưa từng có.

Nhưng một năm trôi qua cùng hàng tỷ USD đã được chi, giấc mơ của ông Trump về "lá chắn siêu việt" vẫn còn khá xa vời.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bên cạnh hình ảnh mô phỏng về Vòm Vàng tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng, hồi tháng 5/2025. Ảnh: AP

Theo truyền thông Mỹ, mục tiêu của dự án Vòm Vàng là phát triển hệ thống vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo thấp và trung ở quanh Trái Đất, nhằm phát hiện, theo dõi và đánh chặn tên lửa siêu vượt âm cùng các mối đe dọa tinh vi khác.

Dự án được so sánh với Sáng kiến Phòng thủ Chiến lược dưới thời cựu tổng thống Mỹ Ronald Reagan. Sáng kiến này có mục đích bảo vệ Mỹ khỏi đòn tấn công bằng vũ khí hạt nhân, song cuối cùng bị hủy bỏ do vấn đề chi phí và hạn chế công nghệ.

Theo các nguồn tin nội bộ, một phần do tính chất phức tạp của dự án, Bộ Quốc phòng Mỹ đến nay vẫn chưa thể triển khai mạng lưới cảm biến và thiết bị đánh chặn quy mô lớn bởi Nhà Trắng chưa giải ngân hàng tỷ USD mà quốc hội đã phân bổ để thiết kế Vòm Vàng. Điều này cũng đồng nghĩa với việc ngành công nghiệp quốc phòng chưa thể bắt đầu thực hiện kế hoạch một cách thực sự nghiêm túc.

"Toàn bộ dự án đang gặp rủi ro", một cựu quan chức cấp cao của Bộ Quốc phòng cho hay.

Các nguồn tin cảnh báo rằng mong muốn của Tổng thống Trump tạo ra một kỳ tích phi thường như vậy chỉ trong vòng ba năm còn bị cản trở bởi những khó khăn khi làm việc với doanh nghiệp. Mặt khác, một số rào cản về công nghệ và hậu cần mà chương trình đang đối mặt gần như không thể vượt qua.

Ví dụ, các thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian là trọng tâm trong kế hoạch ban đầu của ông Trump. Thiết bị phức tạp này được thiết kế để bắn hạ tên lửa chỉ vài phút sau khi phóng, nhưng việc đáp ứng khung thời gian ngắn ngủi đó là cực kỳ khó khăn.

Dự án Vòm Vàng vạch chiến lược đánh chặn tên lửa đối phương từ vũ trụ. Ảnh: Lockheed Martin

Ngay cả khi Mỹ có thể xây dựng được mạng lưới phát hiện và đánh chặn tin cậy, tên lửa đặt dưới mặt đất vẫn có chi phí sản xuất rẻ hơn nhiều. Vì thế, đối phương hoàn toàn có thể phóng hàng loạt tên lửa cùng lúc để dễ dàng làm tê liệt hệ thống.

Dù vậy, Bộ Quốc phòng Mỹ khẳng định văn phòng phụ trách dự án Vòm Vàng vẫn tiếp tục hoàn thành các mục tiêu được nêu trong sắc lệnh về dự án, thêm rằng các yếu tố nền tảng của cấu trúc này đã được thiết lập xong.

Tướng Michael Guetlein của Lực lượng Không gian cho biết Bộ Quốc phòng đang lên kế hoạch thử nghiệm thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian vào năm 2028, song chưa rõ nội dung thử nghiệm hay mức độ phức tạp của nó đến đâu.

Dù còn nhiều bất định, các nhà thầu quốc phòng không thể bỏ qua khoản ngân sách khổng lồ mà dự án được phân bổ, đồng thời đang chạy đua để chứng minh hệ thống của họ phù hợp với tầm nhìn của Tổng thống Trump về lá chắn Vòm Vàng.

Bộ Quốc phòng đã giải ngân các hợp đồng nhỏ để bắt đầu phát triển thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian với kỳ vọng rằng các công ty sẽ tự bỏ vốn trong giai đoạn phát triển để giành được những hợp đồng sản xuất lớn về sau.

Nhưng các doanh nghiệp đang rất thất vọng khi Lầu Năm Góc vẫn chưa giải ngân khoản ngân sách 23 tỷ USD đã được quốc hội phê duyệt vào mùa hè năm ngoái để phát triển Vòm Vàng.

"Thực tế thì các doanh nghiệp đang khá sốt ruột", một đại diện trong ngành quốc phòng nói. "Việc đặt ra các điều kiện để được nhận hợp đồng thay vì ký trực tiếp với các công ty trong khi hàng tỷ USD đã sẵn sàng là điều rất khó hiểu".

Các doanh nghiệp cũng rất dè chừng khi phải bỏ ra quá nhiều vốn đầu tư ban đầu cho dự án. Họ lo ngại chương trình này khó có thể được duy trì sau khi ông Trump mãn nhiệm và hợp đồng sản xuất thiết bị đánh chặn đặt ngoài không gian có lẽ sẽ không bao giờ thành hiện thực.

Vòm Vàng - lá chắn gần 550 tỷ USD bảo vệ nước Mỹ

"Tôi không nghĩ có ai trong ngành tin rằng dự án đánh chặn không gian sẽ tồn tại đến nhiệm kỳ sau", đại diện một công ty quốc phòng nói. "Thay vào đó, nhiều khả năng họ sẽ tận dụng những kết quả nghiên cứu và phát triển sẵn có rồi trông chờ chính quyền Trump đẩy nhanh tiến độ giải ngân để lấy thành tích".

Nhưng ngay cả điều đó cũng khiến các nhà thầu quốc phòng phải gánh chịu những rủi ro không nhỏ.

"Họ không hẳn đã hiểu làm thế nào để kết nối tất cả lại thành một hệ thống khả thi", cựu giám đốc ngân sách Bộ Quốc phòng Elaine McCusker nhận định. "Có rất nhiều mảng công việc khác nhau, một số đang được đưa ra đấu thầu, số khác chính phủ lại dự định tự thực hiện. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là họ sẽ xoay xở thế nào?".

Quốc hội cũng đang rất giận dữ trước tiến độ chậm trễ từ Bộ Quốc phòng. Các nghị sĩ vẫn chưa nhận được kế hoạch chi tiết về việc Bộ Quốc phòng định chi tiêu 23 tỷ USD như thế nào cho Vòm Vàng.

Các quan chức phân bổ ngân sách chỉ trích Lầu Năm Góc vì tình trạng thiếu thông tin liên quan đến dự án. Họ yêu cầu Bộ phải cung cấp kế hoạch chi tiêu toàn diện cho dự án trong vòng 60 ngày kể từ khi luật ngân sách quốc phòng hàng năm có hiệu lực.

Lầu Năm Góc trong khi đó lý giải rằng việc giữ bí mật một phần là để bảo vệ kế hoạch trước các đối thủ. Tướng Guetlein tháng trước cho hay nhiều thế lực xấu đã xâm nhập hệ thống các tập đoàn quốc phòng nhằm tìm kiếm thông tin, khiến các quan chức càng phải "kín mồm kín miệng" về Vòm Vàng.

Bộ Quốc phòng Mỹ hồi tháng 8/2025 đã tổ chức một hội nghị để thảo luận về kế hoạch xây dựng Vòm Vàng, nhưng tướng Guetlein cho biết họ không định tổ chức thêm sự kiện nào tương tự vì Mỹ đã bị lộ quá nhiều thông tin. Thay vào đó, người đứng đầu dự án Vòm Vàng đang gặp riêng từng công ty để trao đổi về nhu cầu của mình.

Dự án Vòm Vàng cũng cần đồng thuận từ các đồng minh then chốt như Canada và Greenland để sử dụng radar cũng như không phận vùng Bắc Cực nhằm theo dõi tên lửa đang bay tới. Tuy nhiên, các cuộc chiến thương mại đã làm cản trở quá trình trao đổi giữa tướng Guetlein với các đồng minh, theo lời ông chia sẻ tuần trước, điều này càng khiến nỗ lực thực hiện dự án thêm phần phức tạp.

Vũ Hoàng (Theo Politico, AFP, Reuters)